عفونت گوش یکی از شایعترین مشکلاتی است که میتواند درد و ناراحتی زیادی ایجاد کند. این مشکل میتواند هر کسی را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد و معمولاً با علائمی مانند درد، ترشح یا کاهش شنوایی همراه است. شناخت علل و راههای پیشگیری از عفونت گوش به شما کمک میکند تا سریعتر درمان مناسب را دریافت کنید. در این مقاله، نکات مهم درباره تشخیص، درمان و مراقبتهای مرتبط با عفونت گوش بررسی میشود.

عفونت گوش چیست؟
عفونت گوش وضعیتی است که در آن عوامل میکروبی مانند باکتری یا ویروس در بخشهای مختلف گوش، مخصوصا گوش میانی، رشد میکنند و باعث ایجاد التهاب میشوند. این التهاب میتواند عملکرد طبیعی گوش را مختل کند و معمولا پس از مشکلاتی مانند سرماخوردگی، تجمع مایع در پشت پرده گوش یا قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای مرطوب ایجاد میشود.
این مشکل در کودکان شایعتر است، اما در هر سنی ممکن است رخ دهد و در صورت بیتوجهی میتواند به گوش آسیب وارد کند، به همین دلیل شناخت ماهیت آن برای پیشگیری و درمان بهموقع اهمیت دارد.

دکتر زهرا سادات خاتمی، جراح و متخصص گوش، حلق و بینی، با سالها تجربه، از بهترین پزشکان در تشخیص و درمان عفونتهای گوش هستند. اگر با درد، التهاب یا کاهش شنوایی روبهرو هستید، میتوانید با اطمینان کامل روند درمان خود را به ایشان بسپارید.
📍 آدرس دکتر زهرا سادات خاتمی: همت غرب (بزرگراه خرازی غرب) بلوار خرم آباد، جنب بیمارستان تریتا، برج تریتا، طبقه دوم، واحد A
📞 شماره تماس: ۳۰ ۹۳ ۱۸۲ ۰۹۰۵ – ۲۶ ۷۶ ۱۷۷ ۰۹۳۰
شایعترین علائم عفونت گوش چیست؟
علائم اصلی بسته به سن و نوع عفونت متفاوت است. اما به طور کلی، درد گوش، احساس فشار یا پر شدن گوش، تب و کاهش شنوایی از نشانههای عمومی هستند. در عفونت گوش میانی، بروز این علائم پس از سرماخوردگی یا آنفولانزا شایع است. وجود ترشح زرد، قهوهای یا سفید از گوش نیز ممکن است نشاندهنده پارگی پردهگوش باشد
عفونت گوش چه علائمی در بزرگسالان دارد؟
بزرگسالان معمولاً علائم واضحتری را گزارش میکنند، از جمله:
- درد گوش هنگام لمس یا حرکت فک
- اختلال در شنوایی
- سردرد
- احساس فشار در پشت پرده گوش
- گاهی عدم تعادل
- خروج چرک در صورت پیشرفت التهاب
در بزرگسالان، تأخیر در درمان ممکن است باعث ماندگاری مشکلات شنوایی شود.
علائم عفونت گوش در کودکان چگونه بروز میکند؟
کودکان معمولاً نمیتوانند درد را توصیف کنند، اما علائم زیر هشداردهنده هستند:
- کشیدن یا مالیدن گوش
- بیقراری و گریههای طولانی
- کاهش اشتها
- اختلال خواب
- تب
- خروج مایع از گوش
از آنجا که شیپور استاش در کودکان کوتاهتر است، احتمال بروز این عفونت در آنها بیشتر خواهد بود.
علت عفونت گوش چیست و چرا ایجاد میشود؟
گرفتگی شیپور استاش و تجمع مایع در گوش میانی
شایعترین علت عفونت گوش میانی این است که لوله باریکی به نام «شیپور استاش» که گوش میانی را به پشت بینی وصل میکند، متورم و بسته میشود. در این حالت مایع در پشت پرده گوش جمع میشود و اگر باکتری یا ویروس وارد آن شود، عفونت و گوشدرد شروع میشود. سرماخوردگی، آنفلوآنزا و عفونتهای تنفسی فوقانی مهمترین عامل این گرفتگی هستند.
عفونتهای ویروسی و باکتریایی دستگاه تنفسی
کودکان بعد از یک سرماخوردگی ساده یا ویروسهای فصلی، ناگهان دچار گوشدرد و تب میشوند؛ چون همان میکروبها از راه بینی و گلو به شیپور استاش و گوش میانی میرسند و عفونت ایجاد میکنند. تحقیقات نشان میدهد عفونتهای تنفسی، یکی از عوامل اصلی بروز اوتیت مدیا (عفونت گوش میانی) در کودکان است.
ماندن آب در گوش و «گوش شناگران» (عفونت گوش خارجی)
وقتی بعد از شنا، حمام یا حتی تعریق زیاد، آب در مجرای گوش بماند، موم و سد دفاعی طبیعی پوست گوش شسته میشود و محیط مرطوب و گرمی برای رشد باکتری و قارچ ایجاد میشود. این وضعیت که به آن «اوتیت اکسترن» یا گوش شناگران گفته میشود، از علل رایج عفونت گوش خارجی است و با خارش، درد و ترشح از گوش خود را نشان میدهد.
دستکاری گوش با گوشپاککن، سنجاق، هدفون و سمعک
وارد کردن اجسام به داخل گوش برای تمیز کردن، خارش یا عادت، میتواند پوست ظریف مجرای گوش را خراش بدهد. همین خراش کوچک راه ورود میکروبها را باز میکند و احتمال عفونت گوش خارجی را بالا میبرد. استفاده طولانیمدت از هندزفری، سمعک یا گوشگیر هم اگر تمیز نباشند و هوا به گوش نرسد، ریسک عفونت را افزایش میدهد.
آلرژی، التهاب مزمن بینی و سینوزیت
رینیت آلرژیک (آلرژی بینی) و سینوزیت باعث تورم مخاط بینی، پشت گلو و ورودی شیپور استاش میشوند. این تورم، تخلیه مایع از گوش میانی را مختل میکند و زمینه تجمع مایع و عفونت را فراهم میکند. در بسیاری از بیماران، کنترل آلرژی و سینوزیت به کاهش عفونتهای مکرر گوش کمک میکند.
سن پایین، ساختار گوش در کودکان و لوزه سوم بزرگ
در کودکان، شیپور استاش کوتاهتر و افقیتر است و راحتتر میبندد و مایع در گوش میانی جمع میشود؛ به همین دلیل عفونت گوش در سالهای اول زندگی بسیار شایع است. بزرگ بودن آدنوئید (لوزه سوم) هم میتواند دهانه شیپور استاش را ببندد و زمینه عفونتهای مكرر گوش را ایجاد کند.
دود سیگار، آلودگی هوا و محیطهای شلوغ (مثل مهد کودک)
پژوهشها نشان دادهاند قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار، تحریک شیپور استاش و افزایش احتمال عفونت گوش میانی را به دنبال دارد. حضور در مهدکودکهای شلوغ نیز باعث انتقال بیشتر ویروسهای تنفسی و در نتیجه، بالا رفتن احتمال عفونت گوش میشود.
بیماریهای پوستی داخل مجرای گوش (مثل اگزما و پسوریازیس)
اگر کسی در پوست بدن یا داخل مجرای گوش دچار اگزما، پسوریازیس یا خشکی شدید باشد، سد محافظ طبیعی پوست گوش ضعیف میشود. این حالت راه را برای ورود و رشد میکروبها باز میکند و احتمال اوتیت اکسترن را بالا میبرد.
ضعف سیستم ایمنی و برخی بیماریهای زمینهای
افراد با سیستم ایمنی ضعیف، کودکان بسیار کوچک، سالمندان یا کسانی که بیماریهایی مانند دیابت و نقص ایمنی دارند، در برابر عفونتها آسیبپذیرتر هستند. در این گروهها، حتی یک سرماخوردگی ساده، ماندن آب در گوش یا خراش کوچک در مجرا، میتواند سریعتر به عفونت گوش تبدیل شود و گاهی روند بهبود هم طولانیتر است.
دلیل عفونت گوش در کودکان چیست؟
عوامل آناتومیکی و شرایط محیطی باعث میشود کودکان بیشتر از بزرگسالان به عفونت گوش مبتلا شوند. لوله استاش در کودکان کوتاهتر، باریکتر و افقیتر است و همین امر تخلیه مایع را دشوار میکند. همچنین سیستم ایمنی آنان هنوز کامل شکل نگرفته است و تماس با سایر کودکان در محیطهای جمعی احتمال انتقال عفونتهای ویروسی را افزایش میدهد. شیر دادن به حالت خوابیده، قرار گرفتن در معرض دود سیگار و استفاده از پستانک در خواب نیز از عوامل تشدید کنندهاند

انواع عفونت گوش کداماند؟
۱. عفونت گوش خارجی
عفونت گوش خارجی، که به آن «اوتیت خارجی» هم گفته میشود، معمولاً در مجرای گوش رخ میدهد. این عفونت اغلب ناشی از ورود باکتریها یا قارچها به مجرای گوش است، به ویژه وقتی که گوش در معرض آب زیاد قرار گرفته باشد، مانند شنا کردن. علائم شایع شامل درد در گوش، تورم، خارش و گاهی ترشح مایع است. در موارد شدید، ممکن است درد هنگام لمس گوش یا جویدن تشدید شود. درمان معمولاً شامل استفاده از قطرههای ضدعفونیکننده و ضد التهاب است و رعایت بهداشت گوش میتواند به پیشگیری از بازگشت عفونت کمک کند.
۲. عفونت گوش میانی
عفونت گوش میانی، معروف به «اوتیت میانی»، در فضایی پشت پرده گوش ایجاد میشود که معمولاً پر از هوا یا مایع است. این نوع عفونت بیشتر در کودکان دیده میشود، زیرا ساختار گوش آنها مستعد تجمع مایع و عفونت است. علائم شامل درد شدید گوش، تب، کاهش موقت شنوایی و گاهی سردرد است. درمان بسته به شدت عفونت میتواند شامل داروهای ضد التهاب، آنتیبیوتیک یا در مواردی تخلیه مایع از گوش میانی باشد. در بعضی افراد، عفونتهای مکرر گوش میانی ممکن است باعث مشکلات شنوایی طولانیمدت شود.
۳. عفونت گوش داخلی
عفونت گوش داخلی نسبت به انواع دیگر کمتر شایع است و معمولاً بر سیستم تعادل و شنوایی اثر میگذارد. این عفونت میتواند باعث سرگیجه شدید، تهوع، استفراغ و کاهش شنوایی شود و در بعضی موارد با زنگ گوش همراه است. علتها میتواند شامل عفونتهای ویروسی یا باکتریایی باشد. درمان عفونت گوش داخلی معمولاً تحت نظر متخصص گوش، حلق و بینی انجام میشود و ممکن است شامل داروهای ضد التهاب، داروهای کنترل سرگیجه و در موارد خاص بستری باشد.
۴. عفونت مزمن گوش
عفونت مزمن گوش زمانی رخ میدهد که عفونتهای گوش میانی یا خارجی بهصورت مکرر یا طولانیمدت ادامه پیدا کنند. این نوع عفونت میتواند باعث آسیب به ساختارهای گوش و کاهش شنوایی دائمی شود. علائم ممکن است کمتر شدید باشند، اما تکرار مداوم عفونتها نشانهای از مشکل زمینهای است، مانند سوراخ شدن پرده گوش یا مشکلات سیستم ایمنی. درمان عفونت مزمن معمولاً طولانیمدت است و شامل دارو، جراحی یا مراقبتهای ویژه گوش میشود.
۵. اوتیت حاد
اوتیت حاد نوعی عفونت سریع و شدید گوش است که معمولاً با شروع ناگهانی درد شدید و تب همراه است. این نوع عفونت بیشتر در کودکان رخ میدهد و میتواند باعث کاهش شنوایی موقت شود. اوتیت حاد اغلب ناشی از باکتریهاست و درمان سریع با آنتیبیوتیک میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. در بعضی موارد، پزشک ممکن است نیاز به تخلیه مایع از گوش میانی داشته باشد تا درد و فشار کاهش یابد.
تشخیص عفونت گوش چگونه است؟
تشخیص عفونت گوش با معاینه کامل توسط بهترین متخصص گوش و حلق و بینی در غرب تهران انجام میشود. پزشک با استفاده از دستگاهی کوچک به نام اتوسکوپ داخل مجرای گوش و پرده گوش را نگاه میکند تا نشانههایی مانند قرمزی، تورم یا تجمع مایع را بررسی کند. در صورت نیاز، آزمایشهایی مثل اندازهگیری فشار داخل گوش یا نمونهبرداری از ترشحات برای تشخیص بهتر انجام میشود.
همچنین توضیحات بیمار درباره درد، کاهش شنوایی یا احساس پری گوش به پزشک کمک میکند تا نوع عفونت و شدت آن را مشخص کند.
راههای درمان عفونت گوش چیست؟

💠 صبر و مراقبت از گوش
بسیاری از عفونتهای گوش میانی طی چند روز بهتر میشوند و ظرف یک تا دو هفته بدون نیاز به آنتیبیوتیک برطرف میشوند. آکادمی اطفال آمریکا و آکادمی پزشکان خانواده توصیه میکنند در کودکان ۶ تا ۲۳ ماه با درد خفیف و تب کمتر از ۳۹ درجه، و همچنین کودکان بالای ۲۴ ماه با علائم خفیف، چند روز منتظر بمانیم تا ببینیم آیا علائم کاهش مییابد یا خیر.
💠 تسکین درد و تب
برای کاهش درد و تب میتوان از داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن طبق دستور پزشک استفاده کرد. استفاده از قطرههای بیحسکننده نیز برای تسکین موقت درد مجاز است، به شرط آنکه پردهگوش سوراخ نشده باشد. از آسپرین برای کودکان و نوجوانان باید اجتناب کرد، زیرا ارتباط آن با سندرم ری وجود دارد.
💠 آنتیبیوتیکها
آنتیبیوتیکها زمانی تجویز میشوند که عفونت شدید باشد یا علائم پس از چند روز بهبودی نداشته باشد. به گفته مرکز کنترل بیماریها، آموکسیسیلین همچنان نخستین انتخاب برای درمان عفونت گوش میانی در کودکانی است که در ۳۰ روز گذشته این دارو را مصرف نکردهاند. اگر کودک اخیراً آموکسیسیلین مصرف کرده باشد، آموکسیسیلین/کلاوولانات (آگمنتین) توصیه میشود. در صورت حساسیت به پنیسیلین، آنتیبیوتیکهای سفالوسپورینی مانند سفدینیر، سفوروکسیم یا سفپودوکسیم یا داروهای دیگری مانند آزیترومايسین به کار میرود.
مطالعات نشان میدهد که آموکسیسیلین برای بزرگسالان نیز خط اول محسوب میشود و اغلب دو تا سه بار در روز به مدت ۵ تا ۱۰ روز مصرف میشود. اگر این دارو اثرگذار نباشد، ترکیب آموکسیسیلین/کلاوولانات یا سفالوسپورینها استفاده میشود.
💠 عمل vt گوش
در کودکانی که عفونتهای مکرر دارند یا مایع برای مدت طولانی در گوش باقی میماند و باعث اختلال شنوایی میشود، جراحی وی تی گوش برای قرار دادن لوله در پردهگوش انجام میشود. این لولهها به خروج هوا و مایع کمک میکنند و اغلب پس از ۶ ماه تا دو سال خودبهخود میافتند.
بهترین قطره برای عفونت گوش
انتخاب قطره بستگی به نوع عفونت دارد. برای اوتیت اکسترنا (گوش شناگران)، قطرههای آنتیبیوتیک یا ضد قارچ تجویز میشوند. کلینیک کلیولند به فعال بودن موادی مانند اسید استیک، سیپروفلوکساسین، آفلوکساسین، تتراسایکلین و توبرامایسین در قطرهها اشاره میکند. همچنین قطرههای ترکیبی حاوی آنتیبیوتیک و استروئید مانند سیپروفلوکساسین/دگزامتازون (Ciprodex) برای کاهش التهاب و نابودی باکتری استفاده میشوند.
این قطرهها فقط با نسخه پزشک عرضه میشوند و نباید در صورت سوراخ بودن پردهگوش به کار روند. قطرههای خشککننده حاوی الکل یا سرکه برای خشک نگه داشتن گوش پس از شنا نیز مفیدند. قبل از استفاده از هر قطره باید با پزشک مشورت کرد.
بهترین آنتی بیوتیک برای عفونت گوش
آنتیبیوتیکها تنها در صورتی تجویز میشوند که عامل بیماری باکتریایی باشد. پزشک بر اساس شدت مشکل، سن بیمار و سابقه بیماری، داروی مناسب را انتخاب میکند. استفاده نادرست از آنتیبیوتیک ممکن است موجب ایجاد مقاومت شود، بنابراین مصرف آن باید طبق نسخه باشد.
درمان خانگی عفونت گوش چیست؟
در کنار درمان پزشکی، مراقبتهای خانگی به تسکین علائم کمک میکنند.
- استراحت و نوشیدن مایعات: استراحت کافی و مصرف آب و مایعات گرم به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب کمک میکند.
- کمپرس گرم: قرار دادن پارچه گرم روی گوش به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه میتواند درد را کاهش دهد.
- داروهای ضد درد بدون نسخه: مصرف استامینوفن یا ایبوپروفن برای تسکین درد و تب مفید است.
- غرغره آب نمک: غرغره کردن محلول آب نمک گرم به کاهش التهاب گلو و بهبود تخلیه لوله استاش کمک میکند.
- بالا نگه داشتن سر هنگام خواب: خوابیدن به پهلوی سالم یا قرار دادن چند بالش زیر سر برای کمک به تخلیه مایع توصیه میشود.
- خشک کردن گوش: پس از حمام یا شنا، گوشها را خشک کنید. استفاده از قطرههای خشککننده تجاری حاوی الکل یا گلیسیرین نیز برای جلوگیری از رشد باکتریها مفید است.
- اجتناب از گوش پاککن و شمع گوش: قرار دادن اشیاء در کانال گوش میتواند ترشحات را به داخل هدایت و آسیب ایجاد کند. شمع گوش نیز نه تنها کمکی نمیکند بلکه خطر سوختگی و آسیب پردهگوش را به همراه دارد.
اگر علائم پس از دو تا سه روز بهتر نشدند یا تب بالا و ترشح چرکی وجود داشت، باید به پزشک مراجعه کرد
پیشگیری از عفونت گوش چگونه است؟
1. خشک نگهداشتن گوشها پس از حمام و شنا: ماندن رطوبت در گوش زمینه تجمع میکروبها را فراهم میکند. بعد از حمام، شنا یا حتی تعریق زیاد، با یک حوله نرم و تمیز اطراف گوش را خشک کنید. اگر احساس کردید آب وارد گوش شده، کمی سر را به طرفین خم کنید تا خارج شود. از قرار دادن هر وسیلهای در داخل گوش بپرهیزید چون فقط رطوبت را محبوس میکند و احتمال خراش و التهاب را بالا میبرد.
2. تقویت سیستم ایمنی با سبک زندگی سالم: بدن زمانی بهتر با میکروبها مقابله میکند که از نظر تغذیه و سبک زندگی در وضعیت مناسبی باشد. مصرف میوه، سبزی، پروتئینهای سالم، نوشیدن آب کافی، خواب منظم و فعالیت بدنی روزانه باعث میشود بدن توان بهتری برای مقابله با عوامل بیماریزا داشته باشد. این توصیهها در منابع معتبر پزشکی، پایه اصلی پیشگیری از عفونتهای گوش و تنفسی هستند.
3. شستوشوی منظم دستها: بسیاری از عفونتها ابتدا از طریق سرماخوردگی یا ویروسهای تنفسی آغاز میشوند و سپس گوش را درگیر میکنند. شستوشوی دستها با آب و صابون در طول روز، قبل از غذا خوردن و پس از ورود به منزل یکی از سادهترین راههای جلوگیری از ورود میکروبها به بدن است.
4. جلوگیری از قرار گرفتن در معرض دود سیگار: دود سیگار سیستم تنفسی و مجاری گوش را تحریک میکند و التهاب ایجادشده میتواند زمینهساز عفونت شود. کودکان بیشترین آسیب را از دود میبینند؛ بنابراین اگر فردی در خانه سیگار میکشد، بهتر است این کار را در فضای باز انجام دهد.
5. واکسیناسیون طبق برنامه: واکسنها میتوانند احتمال بیماریهایی را که به گوش فشار وارد میکنند کاهش دهند. واکسن آنفولانزا و واکسن پنوموکوک از جمله واکسنهایی هستند که متخصصان کودکان و مراکز علمی معتبر توصیه میکنند. رعایت برنامه واکسیناسیون، چه برای بزرگسالان و چه کودکان، یکی از پایههای محافظت از بدن در برابر عفونتهای تنفسی است.
6. رسیدگی سریع به سرماخوردگی و آلرژی: گرفتگی بینی، سینوزیت یا آلرژی باعث میشود راه ارتباطی بینی و گوش بسته شود و مایع در گوش جمع شود. همین تجمع، امکان رشد باکتریها یا ویروسها را فراهم میکند. درمان سریع سرماخوردگی، استفاده از داروهای پیشنهادی پزشک برای کنترل آلرژی و پرهیز از مواد آلرژیزا (مانند گردوغبار یا برخی خوراکیها) کمک میکند التهاب کاهش پیدا کند و گوش در شرایط طبیعی بماند.
7. پرهیز از وارد کردن هرگونه جسم به داخل مجرای گوش: تمیز کردن گوش با گوشپاککن یا وسایل مشابه نهتنها جرم اضافی را خارج نمیکند، بلکه ممکن است جرم را به عمق گوش فشار دهد و حتی باعث خراش یا التهاب شود. این کار یکی از دلایل شایع عفونت است. متخصصان توصیه میکنند تنها قسمت بیرونی گوش تمیز شود و اگر جرم زیاد بود، کار پاکسازی توسط پزشک انجام گیرد.
8. اصلاح عادتهای روزانه در کودکان: کودکان بیشتر از بزرگسالان در معرض عفونت گوش قرار دارند. چند نکته مهم برای کاهش احتمال بروز آن:
- از بطری شیر در حالت خوابیده استفاده نشود.
- محیط خانه از نظر تهویه مناسب باشد.
- کودک در صورت سرماخوردگی سریع ارزیابی پزشکی شود.
- نظافت دستها در مدرسه و خانه آموزش داده شود.
9. استفاده صحیح از هدفون و هندزفری: قرار گرفتن طولانیمدت هدفون در گوش، اگر با رعایت نظافت همراه نباشد، ممکن است زمینه رشد میکروبها را فراهم کند. بهتر است گوشیها بهطور منظم تمیز شوند و در صورت استفاده طولانی، هر چند ساعت گوش استراحت داده شود.
10. توجه به نشانههای اولیه و مراجعه زودهنگام: اگر با علائمی مانند درد، تب خفیف، احساس سنگینی در گوش، کاهش شنوایی یا ترشح مواجه شدید، بهتر است سریع ارزیابی پزشکی انجام دهید. درمان زودهنگام از پیشرفت عفونت و بروز مشکلات دیگر جلوگیری میکند.
جمعبندی
عفونت گوش یکی از مشکلات شایع است و خصوصاً کودکان را درگیر میکند. این بیماری اغلب با درد، تب و کاهش شنوایی همراه است. عامل ایجادکننده میتواند باکتری یا ویروس باشد و بسته شدن لوله استاش نقش اصلی در تجمع مایع دارد. تشخیص با معاینه و مشاهده قرمزی و برجستگی پردهگوش انجام میشود و در بسیاری از موارد طی چند روز بدون نیاز به آنتیبیوتیک بهبود مییابد. رعایت بهداشت، واکسیناسیون، تغذیه مناسب و جلوگیری از قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار میتواند از بروز عفونت جلوگیری کند. در صورت مشاهده علائم شدید یا طولانی، مراجعه به پزشک ضروری است.