خوابیدن با دهان باز موضوعیست که خیلی وقتها ساده از کنار آن میگذریم، اما میتواند نشانهی چیزی مهمتر باشد. خیلی از ما این حالت را در کودکان دیدهایم، ولی در واقع بزرگترها هم ممکن است چنین عادتی داشته باشند.
گاهی فقط یک عادت ساده است، اما گاهی هم پشتش مشکلاتی مثل اختلالات تنفسی پنهان شده. در این مطلب قرار است با هم بررسی کنیم چرا دهان بعضیها در خواب باز میماند و چه کارهایی میشود برای درمانش انجام داد.
علت باز ماندن دهان در خواب
خوابیدن با دهان باز نه تنها ظاهر ناخوشایندی دارد، بلکه زنگ هشداری برای توجه به مشکلات پنهانی سیستم تنفسی است. اگر با چنین مشکلی دست و پنجه نرم میکنید، در وهله اول باید با دلایل باز ماندن دهان هنگام خواب آشنا شوید.
گرفتگی بینی
یکی از شایعترین دلایل باز ماندن دهان موقع خواب، گرفتگی بینی است. عواملی مثل آلرژی فصلی، سرماخوردگی یا التهاب مخاط بینی باعث انسداد مجاری تنفسی میشوند. در چنین شرایطی، فرد ناچار است برای تنفس، دهانش را باز نگه دارد. این حالت در کودکان خیلی بیشتر از بزرگسالان بروز میکند و معمولا با درمان علت زمینهای، باز ماندن دهان در خواب هم حل میشود.
پولیپ بینی
پولیپهای بینی، بافتهای غیرسرطانی و بدون دردی هستند که در یک یا هر دو مجرای بینی رشد میکنند. این تودهها معمولا به خاطر حساسیت مزمن شکل میگیرند و در صورت بزرگ شدن، راه سینوسها را میبندند. نتیجه این انسداد، بروز سینوزیت و کاهش تنفس از طریق بینی است. معمولا افرادی که به پولیپ بینی مبتلا هستند به خاطر ناتوانی در تنفس طبیعی از راه بینی، دهانشان را برای نفس کشیدن موقع خواب باز میگذارند.
انحراف تیغه بینی
وقتی تیغه میانی بینی به یک سمت متمایل میشود، یکی از سوراخهای بینی باریکتر شده و هوا به سختی از بینی عبور و مرور میکند. این حالت که به آن “انحراف بینی” میگویند، یکی از دلایل رایج خوابیدن با دهان باز است. وقتی فرد نمیتواند از راه بینی اکسیژن مورد نیازش را تامین کند، به ناچار دهانش را موقع خواب باز میگذارد.
علت با دهان باز خوابیدن کودکان
شاید در نگاه اول، دیدن نوزادی که در خواب دهانش باز مانده دوستداشتنی بهنظر برسد؛ اما گاهی پشت این رفتار ساده، نشانههایی از اختلال در تنفس پنهان شده است. نوزادان برخلاف بزرگترها، مهارت کافی برای تنفس از دهان را ندارند و زمانی که بینیشان دچار انسداد میشود، به ناچار از دهان نفس میکشند.
اصلیترین دلایل خوابیدن با دهان باز در کودکان شامل موارد زیر میشوند:
- انسداد راههای تنفسی: انسداد ناشی از عفونت یا تورم بینی، وجود مخاط زیاد، تنگی مادرزادی یا وجود جسم خارجی در بینی کودک با سخت کردن تنفس از راه بینی باعث باز ماندن دهان موقع خواب میشود.
- ضعف عضلات تنفسی: اختلال در عملکرد عضلات مسئول تنفس، مانع تنفس طبیعی از بینی شده و نوزاد را به تنفس دهانی وا میدارد.
- آلرژی و احتقان بینی: آلرژی باعث افزایش ترشحات بینی و گرفتگی آن میشود. این اتفاق، تنفس از دهان را بهدنبال دارد.
- تجمع مخاط: مخاط زیاد داخل بینی، نفس کشیدن را سخت کرده و کودک را مجبور به خوابیدن با دهان باز میکند.
- لوزه سوم (آدنوئید): لوزه سوم بافتی لنفاوی در پشت بینی است که اگر بزرگ شود، مسیر تنفس از بینی را میبندد و کودک را مجبور به تنفس دهانی میکند.
- عادت تنفس دهانی: بچههایی که قبلا مشکل تنفسی داشتهاند، گاهی حتی بعد از درمان هم به خاطر عادتشان، همچنان موقع خواب دهانشان را باز میگذارند.
با دهان باز خوابیدن چه عوارضی دارد؟
باز ماندن دهان موقع خواب فقط یک عادت ساده نیست؛ بلکه منجر به بروز زنجیرهای از عوارض جسمی و حتی روانی در فرد میشود. این عادت نادرست، در ابتدا شاید عوارض مشهودی نداشته باشد، اما به مرور زمان باعث بروز عوارض زیر میشود:
| خشکی گلو: وقتی دهان در طول شب باز میماند، هوا مستقیما وارد دهان میشود و رطوبت طبیعی آن را از بین میبرد. در نتیجه، گلو خشک میشود و میسوزد. این وضعیت در افراد مبتلا به آلرژی یا عفونتهای تنفسی شدیدتر است. تنفس از بینی چنین مشکلی ایجاد نمیکند، چون مسیر بینی، هوا را مرطوب و گرم نگه میدارد. |
| خرخر کردن یا خروپف: خشکی گلو و شل شدن بافتهای حلق در اثر خوابیدن با دهان باز، راه را برای خروپف کردن باز میکنند. خروپف مداوم، نه تنها باعث مختل کردن خواب اطرافیان میشود، بلکه گاهی نشانهای از مشکلات تنفسی جدی مثل آپنه خواب است. در موارد شدید، این عارضه باعث بیدار شدنهای مکرر در طول شب میشود. |
| پوسیدگی دندان: تنفس از دهان باعث کاهش بزاق و افزایش اسیدی شدن محیط دهان میشود. وقتی بزاق نباشد، احتمال آسیب زدن باکتریها و اسیدها به مینای دندان بالا میرود. تحقیقات نشان دادهاند که خوابیدن با دهان باز حتی از نوشیدن مکرر نوشابههای گازدار هم برای دندانها زیانبارتر است. |
| بوی بد دهان: وقتی دهان خشک میشود، باکتریهایی که به طور طبیعی در دهان حضور دارند کنترل نمیشوند و شروع به تجزیه ترکیبات گوگردی میکنند. این ترکیبات گوگردی بوی ناخوشایند دهان را به دنبال دارند. ادامه این روند باعث تجمع بیشتر باکتریها و افزایش شدت بوی بد دهان میشود که روی کیفیت زندگی شما اثر منفی میگذارد. |
| بیخوابی و خواب بیکیفیت: خشکی شدید دهان در طول شب، شما را وادار میکند تا برای آب خوردن یا نفس تازه کردن از خواب بیدار شوید. این بیدار شدنهای مکرر، چرخه خوابتان را به هم میزند و کیفیت آن را کاهش میدهد. وقتی خواب شبانه خوبی نداشته باشید، در طول روز مدام احساس خستگی خواهید کرد. هر چه این وضعیت بیشتر طول بکشد، شما بیشتر در معرض ابتلا به مشکلاتی مثل اختلال خواب یا بیخوابی مزمن قرار میگیرید. |
| بدشکلی صورت و فک: خوابیدن با دهان باز در کودکان در حال رشد باعث تغییر شکل فک و صورت میشود. معمولا فک بالایی بچههایی که موقع خواب از دهان نفس میکشند، جلو میآید و حالت طبیعی خودش را از دست میدهد. در نتیجه، دندانها به هم فشرده، کج یا نامرتب میشوند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، چنین تغییراتی دائمی میشوند و برای درمان باید ارتودنسی یا جراحی انجام داد. |
| آپنه خواب: یکی از خطرناکترین عوارض خوابیدن با دهان باز، آپنه یا وقفههای تنفسی است. در این حالت، تنفس شما برای چند لحظه در خواب قطع میشود و مغز مجبور است شما را برای نفس کشیدن بیدار کند. این اختلال خواب باعث کاهش اکسیژنرسانی به بدن و احساس خستگی شدید در طول روز میشود. آپنه خواب در کودکان با کاهش تمرکز و اختلال در یادگیری همراه است. |
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر شبها با احساس خفگی ناگهانی از خواب میپرید یا صبحها احساس خستگی میکنید، وقتش رسیده این نشانهها را جدی بگیرید. وجود صدای غیرعادی در تنفس شبانه، تنفس مداوم از دهان، توقفهای کوتاه در تنفس هنگام خواب و یا باز گذاشتن دهان موقع خواب در کودکان به هیچ عنوان نباید پشت گوش انداخته شوند. این علائم سلامت قلب، مغز و سیستم ایمنی را به خطر میاندازند و در اولین فرصت باید توسط بهترین متخصص گوش، حلق و بینی در تهران بررسی شوند.
درمان خوابیدن با دهان باز
برای درمان باز ماندن دهان موقع خواب، باید به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید تا علت اصلی آن را بفهمید. اگر مشکل به ساختار بینی یا گلو مربوط باشد، پزشک درمانهایی مثل دارو، جراحی یا روشهای حمایتی را تجویز میکند.
در مواردی که این وضعیت به شکل عادت در آمده باشد، تغییر رفتارهای خواب و تمرینهای تنفسی تاثیرگذار خواهند بود. اگر مشکل شما ناشی از اضافه وزن باشد، رسیدن به وزن مطلوب کمک زیادی به درمان خوابیدن با دهان باز میکند.
درمان با دهان باز خوابیدن در کودکان
اگر کودکتان با دهان باز میخوابد، روشهای زیر را امتحان کنید:
- مرطوب کردن هوا: رطوبت هوا مخاط بینی را نرم کرده و تنفس بینی را آسان میکند.
- حمام گرم: بخار حمام، مجاری بینی را باز میکند و برای کودک آرامشبخش است.
- قطره آب نمک: آب نمک مخاط غلیظ را رقیق کرده و تخلیه آن را سادهتر میسازد.
- جلوگیری از کم آبی: مصرف مایعات کافی، رطوبت بدن و مخاط را حفظ میکند.
- فیلتر هوا: این روش، ذرات حساسیتزا را کاهش داده و گرفتگی بینی را کم میکند.
- تمیزی محیط: حذف گرد و غبار و موی حیوانات، باعث کاهش آلرژنها میشود.
راههای جلوگیری از خوابیدن با دهان باز
برای پیشگیری از خوابیدن با دهان باز، نفس کشیدن از راه بینی را در طول روز تمرین کنید تا عادتتان شود. علاوه بر این، توصیه میکنیم موقع خواب، سرتان را کمی بالاتر قرار دهید و ترجیحا به پهلو یا شکم بخوابید تا مجاری هوا باز نگه داشته شوند. اگر انسداد بینی دارید، با استفاده منظم از داروهای ضد احتقان و روشهای پاکسازی بینی، جریان هوا را تسهیل کرده و تنفس طبیعی در خواب را حفظ نمایید.
جمع بندی
خواب خوب و با کیفیت شبانه نقش بسیار مهمی در سلامتی جسم و روح شما ایفا میکند. باز ماندن دهان در خواب، با ایجاد مشکلاتی مثل آپنه خواب، خشکی دهان، خرخر کردن، اختلالات تنفسی و پریدنهای مکرر از خواب، کیفیت خواب شما را بسیار پایین میآورد.
با مراجعه به خانم دکتر زهرا سادات خاتمی- جراح و متخصص گوش، حلق و بینی، فارغ التحصیل پزشکی عمومی از دانشگاه تهران و تخصص گوش و حلق و بینی از دانشگاه شهید بهشتی- ضمن شناسایی علت خوابیدن با دهان باز، از درمان موثر، بی عارضه و سریع برخوردار خواهید شد.